Veenhuizen toen en nu 

Veenhuizen is een uniek dorp midden in de provincie Drenthe, met een enorme geschiedenis.


In 1823 ging de eerste spade de grond in voor de „Kolonie Veenhuizen‟, een voor die tijd 
zeer innovatief sociaal project van de idealistisch ingestelde Maatschappij van 
Weldadigheid. Het was de bedoeling bedelaars, landlopers en wezen te leren werken en 
onderwijs te geven. In tegenstelling tot de eerder gestichte vrije kolonie Frederiksoord 
(1818) en de strafkolonie Ommerschans (1822) betrof het hier een onvrije kolonie. 
Veenhuizen moest daarbij volledig zelfvoorzienend worden, hetgeen nog te zien is in o.a. 
Maallust, het oorspronkelijke agrarische bedrijf van Veenhuizen. 


Rond 1859 noodzaakten financiële problemen de Maatschappij om de kolonie over te 
dragen aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken waarna het in 1875 overging naar het 
Ministerie van Justitie. In de jaren die volgden, werd Veenhuizen getransformeerd tot een 
gevangenisdorp, dat gedurende meer dan een eeuw vrijwel volledig van de buitenwereld 
afgesloten zou blijven. Pas in de jaren ‟80 van de vorige eeuw kwam er definitief een 
einde aan dat isolement. Toen trok Justitie zich steeds verder terug achter de hekken om 
de strafinrichtingen en stelde het de rest van het dorp open voor de buitenwereld. 
Daardoor verloren de gebouwen buiten de hekken in veel gevallen hun oorspronkelijke 
functie. 


Op dat moment werd het ook voor de buitenwereld duidelijk dat Veenhuizen een uniek 
cultuurhistorisch dorp is en tezamen met de andere hiervoor genoemde gestichte 
koloniën uniek cultureel erfgoed is. Maar tegelijkertijd werd ook pijnlijk duidelijk dat 
leegstand en verval opgetreden waren, vooral bij gebouwen die vroeger een 
ondersteunende functie voor de gevangenissen hadden. 
Begin jaren ‟90 zijn de eerste pogingen ondernomen om de achteruitgang van 
Veenhuizen te stoppen, maar pas in 2000 zijn het rijk, de gemeente Noordenveld en de 
provincie Drenthe echt naar samenwerking gaan zoeken om Veenhuizen te kunnen 
behouden. Dit heeft in 2002 geresulteerd in de ontwikkelvisie “Omzien naar 
Ontwikkeling”, ondertekend door de Rijksgebouwendienst, de Rijksbouwmeester, het 
ministerie van Justitie, de gemeente Noordenveld en de provincie Drenthe, en de 
oprichting van het Ontwikkelingsbureau Veenhuizen, een samenwerkingsverband van de 
Rijksgebouwendienst, gemeente en provincie. 


Het eerste grote project dat is gerealiseerd is het Nationaal Gevengenismuseum, 
opgeleverd in 2005. Dit is de aanzet geweest voor het tot staan brengen van de 
verloedering. Ook het besluit van Justitie om het Shared Service Centre in Veenhuizen te 
vestigen heeft hiertoe bijgedragen. Een voormalige wasserij en drukkerij werden 
gerenoveerd en kregen een belangrijke functie in en voor Veenhuizen. 
De Staat heeft de laatste jaren veel van zijn bezittingen in Veenhuizen –veelal 
rijksmonumenten – gerenoveerd en hebben gemeente en provincie met behulp van 
Europese subsidies de benodigde investeringen gepleegd om vooral de infrastructuur te 
verbeteren en Veenhuizen veel meer in zijn historische context op de kaart te zetten. 
Recente ontwikkelingen 


Maallust is het vierde grote complex dat gerenoveerd is. Hiervoor is, via een Europese 
selectie, Architectenbureau K2 uit Amsterdam geselecteerd. De renovatie van het 
Hospitaalcomplex (2010), het Ambachtscluster (2008) en de afronding van het Nationaal 
Gevangenismuseum (2007) waren de eerdere clusters die in het kader van het 
zogenoemde Kompasproject zijn gerenoveerd. Langzaam maar zeker komen daar steeds 
meer private investeringen bij. Je kunt zeggen dat het tij is gekeerd en dat de 
gebiedsontwikkeling in Veenhuizen nu in een volgende fase komt waarin de sociaal- 
economische basis van Veenhuizen verder versterkt en verduurzaamd zal moeten 
worden. 
 


Bron: http://www.rgd.nl

Foto's Veenhuizen toen en nu

Benieuwd naar de mogelijkheden?

Bel met 0592 785 804 of vul ons contactformulier in!